Αν ζείτε με έναν σκύλο που γαβγίζει σε κάθε θόρυβο, δυσκολεύεται στις βόλτες ή φοβάται ανθρώπους και ερεθίσματα, είναι λογικό να αναρωτιέστε πόσο διαρκεί η αλλαγή συμπεριφοράς σκύλου. Η σύντομη απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει ένας σταθερός χρόνος για όλους. Η ουσιαστική απάντηση, όμως, είναι πιο χρήσιμη: η αλλαγή δεν μετριέται μόνο σε εβδομάδες ή μήνες, αλλά στο πόσο βαθιά κατανοείτε τι βιώνει ο σκύλος σας και στο αν αλλάζει πραγματικά η καθημερινότητά του προς το καλύτερο.
Γράφει η Αργυρώ-Μαρία Βενιού, εξειδικευμένη Σύμβουλος Συμπεριφοράς και Ψυχολογίας Σκύλων & Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων, Μέλος PDTE, IAABC, PPGuild και ICAN, Ιδρύτρια Κυνύπαρξις – www.kynyparxis.gr
Αυτό συχνά απογοητεύει τους κηδεμόνες, γιατί όλοι θέλουμε μια καθαρή πρόβλεψη. Να ξέρουμε δηλαδή ότι «σε έξι εβδομάδες θα περάσει» ή ότι «σε τρεις μήνες θα λυθεί». Στη συμπεριφορά, όμως, τέτοιες υποσχέσεις συνήθως είναι επιφανειακές. Ο σκύλος δεν είναι μηχανισμός για να ρυθμιστεί. Είναι ένα συναισθηματικό ον που επηρεάζεται από το περιβάλλον, τις εμπειρίες, το σώμα του, τις ανάγκες του και φυσικά από τη σχέση που έχει μαζί σας.
Πόσο διαρκεί η αλλαγή συμπεριφοράς του σκύλου στην πράξη
Σε κάποιες περιπτώσεις, μπορείτε να δείτε μικρές βελτιώσεις μέσα σε λίγες ημέρες. Αυτό συμβαίνει συνήθως όταν αλλάζει κάτι πολύ συγκεκριμένο στην καθημερινότητα του σκύλου, όπως η μείωση της έκθεσης σε έντονα ερεθίσματα, η καλύτερη οργάνωση της βόλτας ή η κάλυψη αναγκών που μέχρι τώρα έμεναν πίσω. Δεν σημαίνει ότι το θέμα λύθηκε. Σημαίνει ότι ο σκύλος άρχισε να νιώθει πιο ασφαλής.
Για πιο σταθερή αλλαγή, ο χρόνος συνήθως μετριέται σε εβδομάδες και μήνες. Ένας σκύλος που τραβάει στη βόλτα επειδή βρίσκεται συνεχώς σε υπερένταση δεν θα αλλάξει απλώς επειδή εσείς προσπαθείτε περισσότερο. Αν όμως αλλάξει ο τρόπος που οργανώνετε την έξοδο, αν του δώσετε περισσότερο χώρο με σαμαράκι τύπου H και μακρύ οδηγό, αν διαβάζετε έγκαιρα τη γλώσσα σώματός του και αν δεν τον πιέζετε πέρα από τα όριά του, τότε η συμπεριφορά του μπορεί να αρχίσει να μετασχηματίζεται ουσιαστικά.
Σε πιο σύνθετα θέματα, όπως έντονος φόβος, επαναλαμβανόμενη αντιδραστικότητα, δυσκολία προσαρμογής ή μακροχρόνιο στρες, η αλλαγή μπορεί να χρειαστεί αρκετούς μήνες. Όχι επειδή ο σκύλος «δεν θέλει», αλλά επειδή το νευρικό του σύστημα χρειάζεται χρόνο για να νιώσει ασφάλεια και να δημιουργήσει νέες συσχετίσεις. Εκεί χρειάζεται υπομονή, συνέπεια και πολύ καθαρή καθοδήγηση.
Τι επηρεάζει το πόσο διαρκεί η αλλαγή συμπεριφοράς σκύλου
Ο σημαντικότερος παράγοντας είναι το γιατί εμφανίζεται η συμπεριφορά. Το ίδιο εξωτερικό αποτέλεσμα μπορεί να έχει τελείως διαφορετική ρίζα. Δύο σκύλοι μπορεί να γαβγίζουν στους περαστικούς, αλλά ο ένας να το κάνει από φόβο και ο άλλος από χρόνια υπερδιέγερση και έλλειψη αποφόρτισης. Αν δεν καταλάβετε τη λειτουργία της συμπεριφοράς, είναι πολύ εύκολο να κυνηγάτε το σύμπτωμα και να χάνετε την ουσία.
Διαδραματίζει επίσης ρόλο η διάρκεια του ιστορικού. Μια συμπεριφορά που εμφανίστηκε πρόσφατα και συνδέεται με μια συγκεκριμένη αλλαγή στην καθημερινότητα μπορεί να βελτιωθεί πιο γρήγορα. Αντίθετα, μια συμπεριφορά που επαναλαμβάνεται για μήνες ή χρόνια έχει ήδη γίνει μέρος του τρόπου με τον οποίο ο σκύλος διαχειρίζεται τον κόσμο του. Δεν είναι αδύνατο να αλλάξει, αλλά θέλει περισσότερο χρόνο και πιο προσεκτική δουλειά.
Η ηλικία, η σωματική υγεία, η ποιότητα του ύπνου, το επίπεδο στρες και το περιβάλλον μέσα στο σπίτι και έξω από αυτό επηρεάζουν άμεσα τη διαδικασία. Ένας σκύλος που δεν ξεκουράζεται καλά, εκτίθεται καθημερινά σε περισσότερα από όσα μπορεί να αντέξει ή ζει σε μόνιμη ένταση, δεν έχει το απαραίτητο υπόβαθρο για να επεξεργαστεί νέες εμπειρίες. Δεν μπορείτε να ζητάτε συναισθηματική σταθερότητα από ένα σώμα που βρίσκεται διαρκώς σε επιβάρυνση.
Τέλος, καθοριστική είναι και η δική μας συνέπεια. Όχι με την έννοια της τελειότητας, αλλά με την έννοια της καθαρότητας. Όταν μια μέρα προστατεύουμε τον σκύλο μας από αυτό που τον δυσκολεύει και την επόμενη τον εκθέτουμε, επειδή «πρέπει να το συνηθίσει», το μήνυμα που λαμβάνει είναι αντιφατικό. Η πρόοδος θέλει σταθερότητα, όχι ένταση.
Τα πρώτα σημάδια ότι κάτι αλλάζει
Πολλοί περιμένουν να δουν άμεσα την «τελική εικόνα». Να σταματήσει εντελώς το γάβγισμα, να μη φοβάται πια, να περνά ήρεμα δίπλα από όλους και από όλα. Όμως η αληθινή πρόοδος φαίνεται πρώτα σε πιο μικρές, αλλά πολύ ουσιαστικές μετατοπίσεις.
Ίσως ο σκύλος σας επανέρχεται πιο γρήγορα μετά από ένα δύσκολο ερέθισμα. Ίσως ζητά περισσότερη επαφή μαζί σας στη βόλτα. Ίσως παρατηρεί τον κόσμο χωρίς να φτάνει τόσο εύκολα στην έκρηξη. Ίσως κοιμάται πιο βαθιά στο σπίτι ή δείχνει πιο διαθέσιμος να εξερευνήσει. Αυτές οι αλλαγές έχουν τεράστια σημασία, γιατί δείχνουν ότι το εσωτερικό του σύστημα αρχίζει να νιώθει διαφορετικά, όχι απλώς να συγκρατείται εξωτερικά.
Αν επικεντρώνεστε μόνο στο αν «κόπηκε» μια συμπεριφορά, μπορεί να χάσετε την πραγματική εξέλιξη. Η αλλαγή δεν είναι διακόπτης. Είναι διαδικασία ρύθμισης, ασφάλειας και νέας μάθησης.
Γιατί κάποιες φορές αργεί περισσότερο απ’ όσο περιμένετε
Υπάρχουν περίοδοι που φαίνεται σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Κι έπειτα, μια βόλτα ή μια έντονη μέρα μοιάζει να σας γυρίζει πίσω. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αποτύχατε ή ότι ο σκύλος «τα ξέχασε». Η συμπεριφορά δεν εξελίσσεται πάντα γραμμικά.
Η πρόοδος επηρεάζεται από τη συσσώρευση στρες, από αλλαγές στη ρουτίνα, από εποχιακούς παράγοντες, από το πόσο κόσμο έχει ο δρόμος, από εμπειρίες που εσείς ίσως δεν αξιολογήσατε ως δύσκολες αλλά για τον σκύλο σας ήταν πολύ φορτιστικές. Γι’ αυτό χρειάζεται να κοιτάτε μοτίβα και όχι μεμονωμένες στιγμές.
Μερικές φορές, επίσης, η αργή πρόοδος δείχνει ότι χρειάζεται να ξαναδείτε την προσέγγιση. Μήπως περιμένετε από τον σκύλο περισσότερα απ’ όσα μπορεί να διαχειριστεί τώρα; Μήπως η καθημερινότητα έχει περισσότερα ερεθίσματα απ’ όσα αντέχει; Μήπως πίσω από τη συμπεριφορά υπάρχει σωματική ενόχληση ή χρόνιο στρες;
Η σωστή ερώτηση δεν είναι μόνο «γιατί δεν αλλάζει πιο γρήγορα;», αλλά και «τι μου δείχνει αυτή η δυσκολία;».
Τι μπορείτε να κάνετε για να υποστηρίξετε ουσιαστικά την αλλαγή
Η πιο χρήσιμη στάση είναι να γίνετε παρατηρητής του σκύλου σας. Όχι να ψάχνετε συνεχώς τι κάνετε λάθος, αλλά να μάθετε να διαβάζετε τα πρώιμα σημάδια δυσφορίας, υπερέντασης ή ανασφάλειας. Εκεί χτίζεται η πρόληψη. Όταν αναγνωρίζετε έγκαιρα ότι ο σκύλος σας πιέζεται, μπορείτε να του προσφέρετε απόσταση, χρόνο και υποστήριξη πριν φτάσει στην έντονη αντίδραση.
Βοηθά επίσης να μειώσετε την πίεση για «γρήγορο αποτέλεσμα». Η βιασύνη συχνά οδηγεί σε υπερέκθεση, και η υπερέκθεση σπάνια θεραπεύει τον φόβο ή την ένταση. Αντίθετα, μια καλά οργανωμένη καθημερινότητα, με προβλεψιμότητα, επαρκή ξεκούραση, βόλτες που έχουν νόημα για τον σκύλο και χώρο για επιλογές, δημιουργεί τις συνθήκες όπου η συμπεριφορά μπορεί να αλλάξει πραγματικά.
Αν το θέμα είναι πιο επίμονο ή σας κάνει να νιώθετε χαμένοι, η εξατομικευμένη καθοδήγηση μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Όχι γιατί κάποιος θα σας δώσει μια «μαγική λύση», αλλά γιατί θα σας βοηθήσει να δείτε τι συμβαίνει πίσω από τη συμπεριφορά και να προσαρμόσετε το πλάνο στις πραγματικές ανάγκες του σκύλου σας.
Αυτός είναι και ο λόγος που στην Κυνύπαρξις η εκπαίδευση του κηδεμόνα είναι τόσο κεντρική – γιατί όταν εσείς καταλαβαίνετε καλύτερα, ο σκύλος σας παύει να παλεύει μόνος του.
Ο χρόνος έχει σημασία, αλλά όχι όπως νομίζετε
Ναι, ο χρόνος μετράει. Αλλά όχι σαν χρονοδιάγραμμα πίεσης. Μετράει επειδή η αλλαγή στη συμπεριφορά είναι διαδικασία σχέσης, εμπιστοσύνης και νευρικής ρύθμισης.
Ένας σκύλος δεν χρειάζεται να γίνει «τέλειος» για να πείτε ότι προχωράτε καλά. Χρειάζεται να νιώθει πιο ασφαλής, να μπορεί να διαχειρίζεται περισσότερα πράγματα χωρίς να καταρρέει και να έχει δίπλα του έναν άνθρωπο που τον καταλαβαίνει καλύτερα από πριν.
Αν λοιπόν αναρωτιέστε πόσο θα πάρει, ίσως αξίζει να μετακινήσετε λίγο την ερώτηση. Όχι μόνο «πόσο διαρκεί;», αλλά «τι χρειάζεται ο σκύλος μου για να μπορέσει να αλλάξει;».
Εκεί συνήθως ξεκινά η πραγματική πρόοδος και μαζί της, μια πολύ πιο ήρεμη καθημερινότητα και για τους δυο σας.