Κλείνεις την πόρτα του σπιτιού και, θεωρητικά, ξεκινάει η πιο χαλαρωτική στιγμή της ημέρας. Στην πράξη, όμως, η καρδιά σου χτυπάει ήδη λίγο πιο γρήγορα. Πιάνεις το λουρί, το τυλίγεις δυο-τρεις φορές γύρω από τον καρπό σου για σιγουριά και αρχίζεις να σκανάρεις τον δρόμο σαν ραντάρ.
Γράφει η Αργυρώ- Μαρία Βενιού, εξειδικευµένη Σύµβουλος Συµπεριφοράς και Ψυχολογίας Σκύλων & Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων, Μέλος PDTE, IAABC, PPGuild και ICAN, Ιδρύτρια Κυνύπαρξις
Κάνεις τον σταυρό σου να μην πετύχετε άλλη ουρά στο απέναντι πεζοδρόμιο. Και όταν τελικά εμφανιστεί ένας άλλος σκύλος στο βάθος του δρόμου, σε λούζει κρύος ιδρώτας.
Αλλάζεις άρον-άρον κατεύθυνση, τραβάς τον σκύλο σου από το λουρί και ελπίζεις να μην αρχίσει να πνίγεται, να σηκώνεται στα δύο πόδια και να γαβγίζει ανεξέλεγκτα σε όλη τη γειτονιά.
Αν αυτή είναι η καθημερινότητά σου, πάρε μια βαθιά ανάσα. Δεν κάνεις κάτι λάθος επίτηδες και ο σκύλος σου δεν προσπαθεί να σε εκνευρίσει. Όταν φτάνουμε σε αυτό το σημείο απελπισίας, η πρώτη μας σκέψη είναι συνήθως να αναζητήσουμε μια «μαγική λύση» στην εκπαίδευση, πιστεύοντας ότι υπάρχει ένας τρόπος να εξαφανίσουμε την αντίδραση.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική. Αν θέλουμε να λύσουμε ουσιαστικά το πρόβλημα, πρέπει να σταματήσουμε να ψάχνουμε μόνο τεχνικές και να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει στον εγκέφαλο του σκύλου εκείνα τα κρίσιμα δευτερόλεπτα.
Το λουρί μεταδίδει συναισθήματα
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Εσύ βλέπεις πρώτος τον άλλο σκύλο. Σχεδόν ασυναίσθητα κρατάς την αναπνοή σου, σφίγγεσαι και τραβάς λίγο το λουρί για να φέρεις τον σκύλο πιο κοντά σου.
Πολύ πριν αντιληφθεί ο ίδιος τον άλλον σκύλο, έχει ήδη διαβάσει τη δική σου γλώσσα του σώματος. Οι σκύλοι είναι εξαιρετικοί παρατηρητές και αντιλαμβάνονται την ένταση που μεταφέρεται μέσα από το τεντωμένο λουρί.
Το μήνυμα που λαμβάνει είναι ξεκάθαρο: «Κάτι επικίνδυνο πλησιάζει. Πρέπει να είσαι έτοιμος».
Ταυτόχρονα, όταν τον κρατάς ασφυκτικά δίπλα σου, του στερείς τη δυνατότητα να κινηθεί φυσιολογικά και να επικοινωνήσει με τον τρόπο που θα έκανε στη φύση. Οι σκύλοι σπάνια προσεγγίζουν ο ένας τον άλλο μετωπικά. Αντίθετα, επιλέγουν καμπύλες πορείες και διατηρούν αποστάσεις ώστε να αποφύγουν την ένταση.
Η ένταση που ονομάσαμε «αντιδραστικότητα»
Όταν ο σκύλος τελικά ξεσπάσει, γαβγίσει ή τραβήξει δυνατά το λουρί, δεν το κάνει επειδή είναι «κυριαρχικός» ή έχει κακό χαρακτήρα.
Η εφαρμοσμένη ηθολογία δείχνει ότι αυτή η συμπεριφορά αποτελεί την κορυφή του παγόβουνου. Είναι η εξωτερική έκφραση μιας έντονης συναισθηματικής υπερφόρτωσης.
Εκείνη τη στιγμή το νευρικό του σύστημα κατακλύζεται από αδρεναλίνη και κορτιζόλη. Νιώθει φόβο, ανασφάλεια ή μεγάλη ματαίωση. Εφόσον το λουρί δεν του επιτρέπει να απομακρυνθεί, ενεργοποιείται η αντίδραση μάχης (fight response), προσπαθώντας να απομακρύνει αυτό που θεωρεί απειλή.
Το γάβγισμα, λοιπόν, δεν είναι η αιτία του προβλήματος. Είναι το αποτέλεσμα.
Η παγίδα του «σκληρού χεριού»
Πολλοί πιστεύουν ότι ένα πιο κοντό λουρί, ένα πνίχτη ή ένας εξοπλισμός που περιορίζει περισσότερο τον σκύλο θα λύσει το πρόβλημα.
Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο.
Κάθε φορά που ο σκύλος βλέπει έναν άλλο σκύλο και ταυτόχρονα αισθάνεται πόνο, πίεση ή ασφυξία στον λαιμό του, ο εγκέφαλός του δημιουργεί μια νέα σύνδεση: άλλος σκύλος = πόνος και δυσφορία.
Έτσι, η επόμενη συνάντηση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη και η αντιδραστικότητα ενισχύεται αντί να μειώνεται.
Πώς αλλάζουμε την οπτική μας
Η πραγματική αλλαγή ξεκινά όταν σταματήσεις να βλέπεις τον σκύλο σου ως αντίπαλο που πρέπει να ελέγξεις και αρχίσεις να τον βλέπεις ως έναν σύντροφο που εκείνη τη στιγμή δυσκολεύεται πραγματικά.
Η αλλαγή πεζοδρομίου δεν είναι αποτυχία. Αντίθετα, αποτελεί ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο διαχείρισης, αρκεί να γίνεται έγκαιρα και χωρίς πανικό.
Μόλις εντοπίσεις το ερέθισμα από μακριά, πριν ο σκύλος «παγώσει», πάρε μια ήρεμη ανάσα, κράτησε χαλαρό το λουρί και απομακρύνσου ομαλά, δίνοντάς του την απαραίτητη απόσταση ασφαλείας.
Με αυτόν τον τρόπο του δείχνεις ότι εσύ αναλαμβάνεις την ευθύνη της κατάστασης και ότι δεν χρειάζεται να την αντιμετωπίσει μόνος του.
Η συμπεριφορά είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου
Όσο σημαντική κι αν είναι η σωστή διαχείριση κατά τη διάρκεια της βόλτας, αποτελεί μόνο ένα μικρό μέρος της λύσης.
Όταν ένας σκύλος αντιδρά, η συμπεριφορά του λειτουργεί ως μήνυμα ότι υπάρχει βαθύτερη συναισθηματική πίεση. Για να αλλάξει πραγματικά η εικόνα, χρειάζεται να αξιολογήσουμε συνολικά την καθημερινότητά του.
Νιώθει ασφαλής μαζί μας; Καλύπτονται οι ανάγκες του για σωματική άσκηση, νοητική απασχόληση και συναισθηματική αποφόρτιση; Υπάρχει πραγματική επικοινωνία και εμπιστοσύνη ανάμεσα σε άνθρωπο και σκύλο;
Μόνο όταν σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε το σύμπτωμα και αρχίσουμε να χτίζουμε μια ουσιαστική σχέση εμπιστοσύνης, η συμπεριφορά θα αλλάξει φυσικά. Τότε ο σκύλος δεν θα λειτουργεί από φόβο ή υπερένταση, αλλά με ηρεμία, αυτοπεποίθηση και αίσθημα ασφάλειας δίπλα στον άνθρωπό του.