Ο σκύλος οδηγός κάνει μια δύσκολη δουλειά. Το ίδιο και ο/η εκπαιδευτής/-τρια που εκπαιδεύει ένα κουτάβι και τον ανάδοχό του, ώστε αύριο αυτό το λαμπραντόρ να λειτουργεί ως τα μάτια ενός ανθρώπου που δεν βλέπει.
Η εκπαιδεύτρια σκύλων οδηγών Φωτεινή Μπενίση εξηγεί τα βήματα μιας διετούς διαδικασίας.
Ο Άλεξ συνοδεύει την Άντρια παντού. Έχουν επισκεφτεί μαζί ελληνικά νησιά, ακόμα και την Κάλυμνο, ώστε εκείνη να κάνει αναρρίχηση. Η Τζαζ ακολουθεί καθημερινά με τον Γιώργο το δρομολόγιο στο σούπερ μάρκετ ή τον φούρνο. Η Ράβα ζει στη Θεσσαλονίκη και ακολουθεί την Ευγενία στο γυμναστήριο για προπονήσεις, ενώ ο Μπάμπου είναι ο πιο διάσημος από όλους, καθώς μετρά πλήθος συνεντεύξεων με τη χειρίστριά του και πρόεδρο της Σχολής Λάρα, Ιωάννα-Μαρία Γκέρτσου. Αυτή είναι η καθημερινότητα μόνο μερικών ομάδων χειριστή-σκύλου οδηγού της Σχολής Σκύλων Οδηγών Λάρα.
Πίσω από τα… φώτα, η εκπαίδευση ενός κουταβιού που προορίζεται να γίνει σκύλος-οδηγός τυφλών είναι μια απαιτητική και πολύ σημαντική διαδικασία. Δεν πρόκειται απλώς για την εκπαίδευση ενός υπάκουου σκύλου, αλλά για τη διαμόρφωση ενός ζώου που θα μπορεί να βοηθά έναν άνθρωπο με οπτική βλάβη να κινείται με ασφάλεια και ανεξαρτησία στην καθημερινότητά του. Η Σχολή Σκύλων Οδηγών Λάρα εκπαιδεύει λαμπραντόρ με θετικό τρόπο.
Παρακάτω η εκπαιδεύτρια σκύλων οδηγών Φωτεινή Μπενίση εξηγεί τη διαδικασία.
Η επιλογή
Το κουτάβι επιλέγεται κατά κύριο λόγο από τον εκπαιδευτή, ο οποίος έχει κάποια κριτήρια, όπως να είναι κοινωνικό και φιλικό, να μην εκδηλώνει φοβίες, γι’ αυτό και κάνουμε κάποια τεστ προσωπικότητας. Επίσης, βλέπουμε το γενεαλογικό δέντρο του κουταβιού, επιλέγοντας από εκτροφείο κάποιο καθαρόαιμο λαμπραντόρ και φροντίζοντας να μάθουμε αν οι γονείς και οι πρόγονοί του ήταν υγιείς ή εμφάνισαν κάποιο κληρονομικό νόσημα. Στη συνέχεια το κουτάβι φιλοξενείται από ανάδοχο, έως ότου ξεκινήσει η εκπαίδευση στο σαμάρι.
Η κοινωνικοποίηση
Η διαδικασία της εκπαίδευσης ξεκινά από πολύ μικρή ηλικία, συνήθως από τις πρώτες εβδομάδες ζωής του κουταβιού. Σε αυτό το στάδιο, ιδιαίτερη σημασία έχει η κοινωνικοποίηση. Το κουτάβι έρχεται σε επαφή με διαφορετικούς ανθρώπους, ήχους, χώρους και καταστάσεις, ώστε να συνηθίσει τον κόσμο γύρω του και να μην φοβάται εύκολα.
Ένας σκύλος-οδηγός πρέπει να είναι ήρεμος και σταθερός, ακόμη και σε περιβάλλοντα με πολύ θόρυβο ή κίνηση, όπως δρόμοι, λεωφορεία ή καταστήματα.
Η εκμάθηση βασικής υπακοής
Στη συνέχεια, το κουτάβι μαθαίνει βασικές εντολές υπακοής. Αυτές οι εντολές αποτελούν μια καλή βάση για όλα όσα θα ακολουθήσουν. Η εκπαίδευση γίνεται με θετική ενίσχυση, δηλαδή με επιβράβευση κάθε φορά που το κουτάβι κάνει κάτι σωστά.
Οι δεξιότητες καθοδήγησης
Όταν το κουτάβι μεγαλώσει λίγο περισσότερο, ξεκινά η πιο ειδική εκπαίδευση. Σε αυτό το στάδιο, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ο σκύλος δεν ξεκινά αμέσως με το ειδικό σαμαράκι. Αντίθετα, πρώτα μαθαίνει τις βασικές δεξιότητες καθοδήγησης χωρίς αυτό.
Εκπαιδεύεται δηλαδή να κινείται σωστά στον χώρο, να αποφεύγει εμπόδια, σκάλες και αντικείμενα, και να ανταποκρίνεται στις οδηγίες του εκπαιδευτή χωρίς να χρησιμοποιείται ακόμα το σαμάρι.
Η εκπαίδευση στο σαμάρι σκύλου οδηγού
Αφού το λαμπραντόρ κατακτήσει τις παραπάνω βασικές δεξιότητες και δείξει ότι μπορεί να κινηθεί με ασφάλεια και συγκέντρωση, τότε εισάγεται σταδιακά το ειδικό σαμάρι. Με αυτό, ο σκύλος μαθαίνει πλέον να καθοδηγεί πιο άμεσα τον άνθρωπο, μεταφέροντας τις κινήσεις του και βοηθώντας τον να αντιλαμβάνεται το περιβάλλον.
Το σαμάρι δεν είναι το πρώτο βήμα, αλλά έρχεται να ενισχύσει και να τελειοποιήσει δεξιότητες που έχουν ήδη κατακτηθεί. Ειδικότερα, σε αυτό το στάδιο ο σκύλος μαθαίνει να περπατάει με το ειδικό σαμαράκι και να καθοδηγεί τον άνθρωπο.
Ο σκύλος εκπαιδεύεται να αποφεύγει εμπόδια, όπως πεζοδρόμια, σκάλες, λακκούβες ή αντικείμενα που μπορεί να βρίσκονται μπροστά ή πιο ψηλά. Επίσης, μαθαίνει να σταματά πριν από διαβάσεις και να περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να προχωρήσει.
Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο της εκπαίδευσης είναι αυτό που λέγεται «ευφυής ανυπακοή». Αυτό σημαίνει ότι ο σκύλος δεν υπακούει τυφλά σε κάθε εντολή, αλλά μπορεί να καταλάβει πότε μια εντολή είναι επικίνδυνη. Για παράδειγμα, αν ο άνθρωπος του πει να προχωρήσουν ενώ περνάει αυτοκίνητο, ο σκύλος πρέπει να αρνηθεί να κινηθεί και να προστατεύσει τον χειριστή του. Αυτή η ικανότητα είναι που κάνει τον σκύλο-οδηγό πραγματικά ξεχωριστό.
Παράλληλα, ο σκύλος μαθαίνει να μην αποσπάται εύκολα. Πρέπει να αγνοεί άλλα ζώα, φαγητό στον δρόμο ή έντονους θορύβους και να παραμένει συγκεντρωμένος στη δουλειά του. Αυτό απαιτεί πολλή εξάσκηση σε πραγματικές συνθήκες και συνεχή εκπαίδευση.
Το ταίριασμα
Όταν ολοκληρωθεί η εκπαίδευση, ακολουθεί η διαδικασία του «ταιριάσματος». Ο σκύλος επιλέγεται προσεκτικά για να ταιριάζει με τον άνθρωπο που θα τον έχει, ανάλογα με τον ρυθμό ζωής και τις ανάγκες του. Στη συνέχεια, ο άνθρωπος μαθαίνει πώς να συνεργάζεται σωστά με τον σκύλο, ώστε να λειτουργούν ως ομάδα.
Η διά βίου μάθηση
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η εκπαίδευση δεν σταματά ποτέ εντελώς. Ο σκύλος χρειάζεται συνεχή φροντίδα και επανάληψη των δεξιοτήτων του, ώστε να παραμένει αποτελεσματικός και αξιόπιστος. Γι’ αυτό παρακολουθούμε κάθε χρόνο την ομάδα χειριστή-σκύλου οδηγού, με follow up.
Η σωστή σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και τον σκύλο είναι το κλειδί για την επιτυχία.
Συνολικά, η εκπαίδευση ενός σκύλου-οδηγού είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, υπομονή και αγάπη. Το αποτέλεσμα όμως είναι ανεκτίμητο, καθώς προσφέρει σε έναν άνθρωπο με προβλήματα όρασης μεγαλύτερη ελευθερία, ασφάλεια και αυτονομία στην καθημερινή του ζωή.
Πώς μπορείτε να στηρίξετε την προσπάθεια
Η Σχολή Σκύλων Οδηγών Λάρα παρέχει δωρεάν τους σκύλους στους τυφλούς χειριστές και υλοποιεί κάθε εκπαίδευση με τη στήριξη δωρητών και χορηγών. Κάθε υποστήριξη είναι σημαντική για το έργο της Λάρα.
Θέλεις να γίνεις ανάδοχος κουταβιού;
Οι τρόποι για να γίνεις ανάδοχος είναι δύο: μπορείς να στηρίξεις το κουτάβι που εκπαιδεύεται κάθε φορά με κάποιο ποσό που θα δίνεις σε μηνιαία ή ετήσια βάση ή να το φιλοξενήσεις για 12-13 μήνες στον χώρο σου, αναλαμβάνοντας τις υποχρεώσεις που έχει η φροντίδα ενός κουταβιού σε χρόνο και αγάπη.
Εμείς παρέχουμε τις τροφές, τα κτηνιατρικά έξοδα και την προίκα του, όπως παιχνίδια, κρεβάτι κ.ά., και εσύ δίνεις τον χρόνο σου και λαμβάνεις καθοδήγηση από τον εκπαιδευτή.
Οι υποχρεώσεις περιλαμβάνουν την καθημερινή βόλτα του τρεις φορές/μέρα, καθώς και να το παίρνεις μαζί σου σε περιβάλλοντα όπως σούπερ μάρκετ, καταστήματα, καφετέρια, ώστε να έρχεται σε επαφή με διαφορετικά ερεθίσματα.
Επίσης είναι σημαντικό να διαθέτεις χρόνο και να μην μένει μόνο του τη μέρα πάνω από τέσσερις ώρες. Η αναδοχή βασίζεται στην εθελοντική προσφορά.
Αν ενδιαφέρεσαι, μπορείς να μας γράψεις στο [email protected]